Obećanje Karađorđevića Habzburgu

26 07 2017

​BEČ I MAJSKI PREVRAT (2)

Knez Petar se obavezao Beču da će po dolasku na presto unaprediti odnose sa Austrougarskom i obećao da se Srbija neće širiti na zapad – na srpske oblasti u Bosni, Hrvatskoj i Mađarskoj


Foto: Sajt hotela Imeprijal

Potkraj 1901. i tokom 1902. godine, za „Srpskim stolom” u bečkom hotelu „Imperijal” kovani su planovi za destabilizaciju režima poslednjeg monarha iz dinastije Obrenovića koja bi u kasnijoj fazi nametnula prevrat kao jedino rešenje i omogućila dovođenje Petra Karađorđevića na presto. Ironija sudbine je da je šest i po decenija kasnije u istom hotelu odseo Josip Broz Tito, političar koji je posle Drugog svetskog rata stavio tačku na kraljevanje dinastije Karađorđević.

Uz brojne tekstove koji su od februara 1902. godine dostavljani bečkoj štampi, za „Srpskim stolom” su sastavljani i tekstovi propagandnih brošura, štampanih u Mađarskoj, sa znanjem Beča, a potom doturani u Srbiju.

Sa „Srpskog stola” Jaše Nenadovića potekla je i inicijativa slanja lične pošte – praksa koja je danas jedan od oslonaca savremenog marketinga. U februaru 1902. godine sročen je tekst „ličnih pisama” upućenih viđenim Beograđanima i oficirima Beogradskog garnizona: „Budite spremni da prihvatite događaj koji će se uskoro desiti, na veliku sreću Srbije…” (Izvor: Božo Maršićanin: „Upraviteljeve beleške” br. 17). Bečki organi su bili upoznati sa ovom akcijom, a sa pošte u Inđiji, odakle su pisma poslata u Beograd, u Beč je pristigla vest o masovnoj pošiljci upućenoj u Beograd.

Beč nije ometao Jašu Nenadovića u pripremi preduslova za izvođenje zavere. Ni policija ga više nije držala na oku. (Sasvim bez nadzora se nije moglo – dužnost su preuzeli austrougarska obaveštajna služba i informanti Ministarstva spoljnih poslova – zvanično iz „čisto informativnih razloga”.)

Nenadović je od 1. decembra 1901. uživao status zastupnika kneza Petra Karađorđevića pred vladom Austrougarske, s obzirom na to da je predao specijalno ovlašćenje Petra Karađorđevića šefu obaveštajne službe u Ministarstvu spoljnih poslova Hajnrihu fon Mileru. U propratnom pismu uz ovlašćenje, sa datumom od 28. novembra 1901, Nenadović je naveo: „Čast mi je u prilogu dostaviti Vam ovlašćenje kojim me knez Petar Karađorđević imenuje za svog oficijelnog predstavnika… Istovremeno prilažem pismo u kojem je knez Petar izložio svoja politička gledanja.”

U aktu koji je sastavljen u Ministarstvu spoljnih poslova rutinski je komentarisano da je Petar Karađorđević uputio Nenadovića u Beč da bi održavao veze sa nadležnim krugovima monarhije. Međutim, imenovanje Jaše Nenadovića za punopravnog predstavnika kneza Petra Karađorđevića u Beču predstavljalo je više od toga – predstavljalo je prekretnicu u odnosima Karađorđevića i habzburških vlasti. Ako je Beč do tada negovao nezvanične kontakte sa knezom Petrom, od 1. decembra 1901. defakto su uspostavljeni paralelni diplomatski odnosi sa konkurentskim dinastijama Obrenovića i Karađorđevića.

Prema oceni austrijskih istoričara, Beč je već tada doneo odluku da ne ometa zaverenike, a u slučaju uspeha zavere i da podrži dovođenje Karađorđevića na presto. Na odluku Beča uticalo je upravo propratno pismo, priloženo uz akreditiv Nenadovića, u kome je knez Petar izložio, ili u najmanju ruku svojim potpisom overio, obećanje Beču da će u slučaju dolaska na vlast uspostaviti najbolje moguće odnose sa Dvojnom monarhijom: „Srbija je upućena na to da ima najbolje moguće odnose sa Austrougarskom monarhijom, a privredni interesi Srbije zahtevaju danas više nego ikada (…) da ovi odnosi budu što srdačniji (…) Ukoliko bih uz božju pomoć i voljom srpskog naroda bio pozvan da stupim na presto Srbije, onda ću se u spoljnoj politici zemlje uvek držati navedenih stavova. Takođe bih najenergičnije pazio na to da sadašnji status quo na Balkanskom poluostrvu ostane sačuvan.” (Vasa Kazimirović prema austrijskim dokumentima, u knjizi “Nikola Pašić i njegovo doba”, tom prvi, str. 607–608).

Drugim rečima, Petar Karađorđević je stavio u izgled Beču pristupanje nekoj vrsti carinske unije sa Austrougarskom i obećao da se Srbija neće širiti na zapad, na srpske oblasti u Bosni, Hrvatskoj i Mađarskoj.

sutra:

Apisova glava kao poklon Beč

Izvor: Politika.rs

Advertisements

Akcije

Information

Komentariši

Upišite vaše podatke ispod ili kliknite na jednu od ikona da se prijavite:

WordPress.com logo

You are commenting using your WordPress.com account. Odjava / Promijeni )

Twitter slika

You are commenting using your Twitter account. Odjava / Promijeni )

Facebook fotografija

You are commenting using your Facebook account. Odjava / Promijeni )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Odjava / Promijeni )

Povezivanje na %s




%d bloggers like this: